Advertisement
Bilim İnsanları Pamuk Şeker Kadar Hafif ve Pofuduk Devasa Bir Gezegen Keşfetti
Galaksi bazı tuhaf sürprizler yaratabilir, ancak 1,232 ışık yılı uzaklıkta keşfedilen bir ötegezegen şimdiye kadarkilerin en tuhaflarından biri.

Adı WASP-193b ve Jüpiter'den yaklaşık yüzde 50 daha büyük olmasına rağmen o kadar hafif ve kabarık ki toplam yoğunluğu pamuk şekerle karşılaştırılabilir. Dünya'nın yoğunluğunun sadece yüzde 1'inden biraz fazla. Tam anlamıyla bir karahindiba topudur... tabii bir karahindiba topu gezegen olabilirse.

Belçika'daki Liège Üniversitesi'nden gökbilimci Khalid Barkaoui liderliğindeki uluslararası bir ekibe göre, WASP-193b gibi ötegezegenler duyulmamış olmasa da nadirdir ve gezegensel evrimi daha iyi anlamamıza yardımcı olabilirler.

Barkaoui, “WASP-193b, çok daha küçük olan Kepler-51d'den sonra bugüne kadar keşfedilen en az yoğun ikinci gezegen” diye açıklıyor.

“Son derece düşük yoğunluğu, onu bugüne kadar keşfedilen beş binden fazla ötegezegen arasında gerçek bir anomali haline getiriyor. Bu son derece düşük yoğunluk, çekirdeksiz bir yapının gerçekçi olmayan varsayımı altında bile, standart ışınlanmış gaz devleri modelleri tarafından yeniden üretilemez.”

Dışarıdaki tüm bu tuhaf ve harika dünyalara bakmak yalnızca Güneş Sistemimizi bir bağlama oturtmamızı sağlamakla kalmıyor, aynı zamanda gezegen sistemlerinin nasıl oluştuğuna ve evrimleştiğine dair bir pencere de sunuyor.

Yıldızlarına yakın gaz devleri bunun için mükemmel bir araçtır çünkü gezegen oluşumuna ilişkin anlayışımız, bunların başka bir yerde oluşmuş ve içeriye doğru hareket etmiş olması gerektiği anlamına gelmektedir. Buna ek olarak, yıldızdan gelen ışınım da bu dünyaların çoğunun küçüldüğü anlamına gelir.

WASP-193b, WASP-193 adlı Güneş benzeri bir yıldızın yörüngesinde dönen bir ötegezegendir. Bu yıldız Güneş'in yaklaşık 1,1 katı kütleye ve 1,2 katı yarıçapa sahiptir ve sıcaklık ve yaş bakımından Güneş'e çok yakındır. Ancak WASP-193b yıldızının yörüngesinde Güneş Sistemi gezegenlerinin herhangi birinden çok daha yakın dönmektedir: Her 6,25 günde bir etrafında dönüyor.

Dış gezegen etrafında dönerken yıldızın ışığının nasıl değiştiğini incelemek, Barkaoui ve meslektaşlarının dünyanın yarıçapını ve kütlesini hesaplamalarını sağladı. Yarıçapı Jüpiter'in yarıçapının yaklaşık 1,46 katı. Ancak kütlesi kıyaslandığında inanılmaz derecede küçük: Jüpiter'in sadece 0,139 katı.

Araştırmacılar bu özelliklerden dış gezegenin yoğunluğunu çıkardılar: santimetre küp başına 0,059 gram. Karşılaştırmak gerekirse, Dünya'nın yoğunluğu santimetre küp başına 5,51 gramdır. Jüpiter'in yoğunluğu santimetre küp başına 1,33 gramdır ki bu da mantıklıdır - çok fazla bulut vardır. Pamuk şekerin yoğunluğu santimetre küp başına 0,05 gramdır.

Massachusetts Teknoloji Enstitüsü'nden gezegen bilimci Julien de Wit, “Gezegen o kadar hafif ki, benzer, katı halde bir malzeme düşünmek zor” diyor.

“Pamuk şekere yakın olmasının nedeni, her ikisinin de hemen hemen hava olması. Gezegen temelde süper kabarık.”

Benzer yoğunluğa sahip çok az sayıda başka gezegen bulunmuştur, ancak bu gezegenler bu tür kabarık dünyaların nasıl var olabileceğine dair bazı ipuçları sunmaktadır. Bir yıldıza yakınlık atmosferi ısıtarak şişirebilir, özellikle de bu atmosfer ağırlıklı olarak hidrojen ve helyumdan oluşuyorsa.

Ancak böyle bir dünya, yıldızın daha genç ve sıcak olduğu birkaç on milyon yıl boyunca WASP-193b'ye benzeyecektir; ayrıca yıldızdan gelen ısı ve rüzgarlar böylesine zayıf bir atmosferi oldukça hızlı bir şekilde soyabilir.

Dolayısıyla bu durum bazı sorunlar yaratmaktadır. Yıldızın 6 milyar yaşında olduğu düşünülüyor; WASP-193b'nin atmosferini şişiren iç ısı için bir mekanizma olsa da, dış gezegenin gözlemlenen özellikleri sofistike gezegensel evrim modelleri kullanılarak yeniden yaratılamaz.

“WASP-193b kozmik bir gizemdir. Çözmek için biraz daha gözlemsel ve teorik çalışma gerekecek” diyor Barkaoui.

İyi haber ise WASP-193b'nin, atmosferinin nelerden oluştuğunu görmek amacıyla yapılacak takip çalışmaları için mükemmel bir aday olması. Bu, James Webb Uzay Teleskobu'nun tasarlandığı görevlerden biridir; ekip, sadece bir geçiş gözleminin, böylesine garip, kabarık, yaşlı bir dünyanın Evren'de nasıl var olabileceğini açıklayan içgörüler sağlayabileceğini söylüyor.

Bu yazı SCIENCEALERT’ de yayınlanmıştır.

Fizikist
Türkiye'nin Popüler Bilim Sitesi

0 yorum