Advertisement
Doğa' İnsanları da Kapsıyor mu? Bu Yanıt Sizi Şaşırtabilir
Doğa kelimesi sizin için ne ifade ediyor? İnsanların koşuşturmasından uzak vahşi yerleri mi çağrıştırıyor, yoksa insanları da içeriyor mu?

Doğanın anlamı, kelimenin ilk kullanıldığı 15. yüzyıldan bu yana değişti.

Şimdi yeni bir kampanya olan We Are Nature, sözlükleri doğa tanımlarına insanları da dahil etmeye ikna etmeyi amaçlıyor.

Bir grup avukat ve bir tasarım şirketinin ortak çalışması olan bu kampanya, bir dilekçe ve açık mektubun yanı sıra çeşitli düşünürler ve yazarlar (ben de dahil olmak üzere) tarafından sağlanan alternatif tanımların bir koleksiyonunu içeriyor. İşte benim doğa tanımım:

“Organizmalar ve aralarındaki ilişkilerin toplamından oluşan canlılar dünyası. Bu organizmalar bakterileri, mantarları, bitkileri ve hayvanları (insanlar dahil) içerir. Bazı tanımlar, yaşam ağını destekleyen önemli rolleri nedeniyle dağlar, şelaleler ve bulut oluşumları gibi cansız varlıkları da doğanın bir parçası olarak kabul edebilir.”

Latince natura kelimesinden türetilen ve kelime anlamı “doğum” olan doğa, eskiden yalnızca bir şeyin doğuştan gelen niteliklerine veya temel eğilimine atıfta bulunurdu. Ancak zamanla “başka” ya da insanlardan ayrı bir şeyi de tanımlamaya başladı. Örneğin, Oxford İngilizce Sözlüğü (OED) doğayı şöyle tanımlar:

“Toplu olarak fiziksel dünyanın fenomenleri; özellikle bitkiler, hayvanlar ve insanların ve insan yaratımlarının aksine Dünya'nın kendisinin diğer özellikleri ve ürünleri.”

Peki, doğal dünyanın bir parçası olmaktan ziyade ondan ayrı olduğumuza dayanan böyle bir tanıma nasıl ulaştık? 17. yüzyıldan bu yana, René Descartes gibi filozofların teşvik ettiği rasyonalist bir dünya görüşü, evrenin işleyişini büyük bir makineye benzeterek her şeyi mekanik bir perspektiften görmeye başladı. Bu bakış açısı, doğal dünyada yaşayan herhangi bir tür ilahi ruhtan ziyade, insan zihni ile fiziksel madde arasındaki ayrımı vurguluyordu.

İnsan olmayan her şey ikinci kategoriye giriyor ve saat gibi işleyen makinelere benzetiliyordu. Ancak bu görüşün o zamandan beri hayvanlara zulmedilmesine yol açtığı tespit edildi ve Avrupa Çevre Ajansı da dahil olmak üzere birçok çevre kuruluşu bu kopukluğun doğanın çöküşünü hızlandırdığını öne sürüyor.

Lobicilik yoluyla sözlükteki kelimeleri değiştirmek doğru mu? Burada iki farklı görüş var. Birincisi, eğer bilimsel kanıtlar doğa ve insan arasındaki ayrımın hayali olduğunu gösteriyorsa- ki ben biyoloji, ekoloji ve sinirbilim alanlarındaki bulgulara dayanarak bunu savunuyorum- evet diyebiliriz.

Bir sözlük tanımı, toplumun doğal dünyayı çerçevelemesini temsil eder. Bu da bizim onun içindeki yerimize dair algımızı ve doğayı korumak için attığımız adımları etkiler. Dolayısıyla, kullandığımız kelimelerin gerçek dünyada etkileri vardır: nasıl düşündüğümüzü çerçeveler ve nasıl hissettiğimizi ve hareket ettiğimizi belirlerler. Dilbilimci George Lakoff, kelimelerin nihayetinde toplumumuzu yapılandırdığını ileri sürmüştür.

Çocuklarım, insanların kendilerini doğadan kopuk hissettiği bir dünyada büyüyorlar- gerçekten de Birleşik Krallık doğadan en kopuk ülkeler arasında yer alıyor. Araştırmalar bu durumun insanların karbon ayak izlerini azaltmak, geri dönüşüm yapmak ya da gönüllü koruma çalışmaları yürütmek gibi olumlu çevresel davranış değişikliklerini daha az yapmalarına yol açtığını gösteriyor.

Tersine, insanlar doğayla iç içe olduklarını hissettiklerinde, sadece davranışlarında daha çevreci olmakla kalmıyor, aynı zamanda daha mutlu olma eğiliminde oluyorlar. Bu yüzden çocuklarımın doğanın bir parçası olduklarını hissederek büyümelerini kesinlikle istiyorum.

Kesinlikle daha az kullanmamızı tavsiye ettiğim bazı kelimeler var. Doğayı metalaştırılıp satılabilecek bir varlık olarak ifade eden “doğal sermaye” teriminden hoşlanmıyorum. Bu kelimelerin profesyonel çevreciler ve politikacılar arasında bir yeri var, ancak aynı zamanda psikolojik mesafe yaratabilir ve doğal dünyayı daha az önemsememize neden olabilir.

Sürdürülebilirlik odaklı bir iletişim ajansı, insanları doğayı koruma konusunda motive etmenin en iyi yolunun, doğanın ekonomik değeri yerine huşu ve mucizeye dayalı mesajlar olduğunu tespit etti. Bilimsel çalışmalar da bunu destekliyor.

 

Dili Kontrol Etmenin Tehlikeleri

Ama ikilemde kaldım. Bir başka düşünce akımı da lobicilik yoluyla kelimelerin anlamını değiştirmenin doğru olmadığını ve sözlüklerin kelimelerin nasıl kullanıldığını yansıtması gerektiğini öne sürüyor- OED de bu görüşü benimsiyor.

George Orwell'in Nineteen Eighty-Four'u da dahil olmak üzere distopik kurgular, dilin kontrol edilmesinin nüfusun kontrol edilmesine olanak sağladığı bir dünyanın tehlikelerini vurgulamaktadır. Sözlüklerin lobilerin baskısına boyun eğmesi tehlikeli bir emsal teşkil ediyor gibi görünmektedir.

Doğanın anlamına gelince, eğer bir kelime çok genişse, tıpkı kör bir bıçağın yiyecekleri oymak için kötü bir araç olması gibi, iletişimdeki kullanışlılığını kaybedebilir. Doğal dünyayı ifade etmek isteyen insanlar basitçe “çevre” gibi başka kelimeler kullanabilirler. Bu kelime Fransızca environs kelimesinden türetilmiştir ve bizi çevreleyen bir şeyi açıkça tanımlamaktadır.

Çevre, modern sözlüğümüzde doğanın yerini almaya başlamıştır. Bu durum, insanları giderek doğal dünyadan ayrı, farklı varlıklar olarak görmeye yönelik ince bir bilişsel değişimi yansıtıyor olabilir.

Ancak We Are Nature kampanyası sadece tercih edilen bir dil kullanımına dayanarak OED'de lobi faaliyeti yürütmüyor. Kampanyayı düzenleyenler, 1850'den günümüze kadar doğa kelimesinin, bazıları anlamlarına insanları da dahil eden pek çok tarihsel kullanımını derlemiş ve sözlüğe bu kanıtları sunmuşlardır. Sonuç olarak Nisan 2024'te OED, “insanlar da dahil olmak üzere tüm doğal dünyayı” kapsayan ikincil ve daha geniş bir doğa tanımından “eskimiş” etiketini kaldırdı.

Ancak doğanın birincil tanımını “insana karşı” yerine “insan dahil” olarak değiştirmek için daha fazla insanın bu kelimeyi, insanların tüm yaşam ağıyla nasıl iç içe olduğunu yansıtacak şekilde kullanması gerekecektir.

İşin güzel yanı, bunu yaparak çevremizdeki canlı dünyaya karşı duyduğumuz özen bağını yeniden canlandırmış olacağız. Ve doğadan ayrı olduğumuz yanılsamasını ortadan kaldırarak, daha mutlu hayatlar yaşamayı da bekleyebiliriz. Sözcükler önemlidir- nasıl doğa olduğumuz hakkında konuşmanın getirdiği bir yenilenme ve neşe vardır.

Tom Oliver, Uygulamalı Ekoloji Profesörü, Reading Üniversitesi

Bu yazı SCIENCEALERT’ de yayınlanmıştır.

Fizikist
Türkiye'nin Popüler Bilim Sitesi

0 yorum